سرعت دویدن بحرانی (CRS)

پایه و اساس آموزش دویدن داده محور

خوراکی های کلیدی

  • چی:سرعت دویدن بحرانی (CRS) حداکثر سرعت دویدن پایدار شما است آستانه هوازی که در آن می توانید تلاش خود را برای 30+ دقیقه حفظ کنید
  • نحوه محاسبه:تایم تریل های 1200 متر و 3600 متر را انجام دهید، سپس از خطی استفاده کنید رابطه فاصله-زمان برای یافتن شیب (CRS)
  • چرا اهمیت دارد:CRS شخصی سازی را فعال می کندمناطق تمرینی، دقیقمحاسبات TSSو ردیابی تناسب اندام عینی
  • مقادیر معمولی:دوندگان نخبه: 18-22 ثانیه / 100 متر | رقابتی: 22-26s/100m | تناسب اندام دوندگان: 26-32 ثانیه / 100 متر
  • فرکانس تست:هر 6 تا 8 هفته یکبار مجدداً آزمایش کنید تا مناطق را به عنوان آستانه اجرا به‌روزرسانی کنید سرعت بهبود می یابد

سرعت بحرانی دویدن چیست؟

سرعت اجرای بحرانی (CRS)حداکثر سرعت تئوری دویدنی است که می توانید بدون خستگی حفظ کنید این سرعت دویدن آستانه هوازی شما را نشان می دهد که معمولاً مطابقت دارد تا 4 میلی مول در لیتر لاکتات خون و تقریباً 30-60 دقیقه پایدار است. CRS با استفاده از دو محاسبه می شود آزمون های زمانی حداکثر تلاش (مثلاً 1200 متر و 3600 متر) برای تعیین مناطق تمرین شخصی برای سرعت بهینه سازی

سرعت دویدن بحرانی بیانگر حداکثر سرعت تئوری دویدن است که می توانید حفظ کنید به طور مداوم بدون خستگی این آستانه هوازی شماست - شدتی که تولید لاکتات برابر است پاکسازی لاکتات

🎯 اهمیت فیزیولوژیکی

CRS دقیقاً با موارد زیر مطابقت دارد:

  • آستانه لاکتات 2 (LT2)- آستانه تهویه دوم
  • حداکثر حالت پایدار لاکتات (MLSS)- بالاترین سطح لاکتات پایدار
  • سرعت آستانه عملکردی (FTP)- دویدن معادل دوچرخه سواری FTP
  • ~ 4 میلی مول در لیتر لاکتات خون- نشانگر سنتی OBLA

چرا CRS مهم است

سرعت دویدن بحرانی استمتریک پایهکه تمام بار آموزشی پیشرفته را باز می کند تحلیل:

  • مناطق آموزشی:مناطق شدت را شخصی می کند بر اساس فیزیولوژی شما
  • محاسبه rTSS:آموزش دقیق را فعال می کند کمی کردن نمره استرس
  • CTL/ATL/TSB:برای عملکرد مورد نیاز است معیارهای نمودار مدیریت
  • پیگیری پیشرفت:اندازه گیری عینی بهبود تناسب اندام هوازی
⚠️ وابستگی بحرانی:بدون آزمون CRS معتبر، معیارهای بار آموزشی پیشرفته (rTSS، CTL، ATL، TSB) قابل محاسبه نیست. یک CRS نادرست تمام تحلیل‌های آموزشی بعدی را خراب می‌کند.

📱 Run Analytics تمام تجزیه و تحلیل های مبتنی بر CRS را خودکار می کند

در حالی که این راهنما علم پشت پرده CRS را توضیح می دهد،Run Analytics به طور خودکار محاسبه می کند و سرعت حیاتی دویدن شما را ردیابی می کنداز داده های تمرین شما - بدون محاسبات دستی یا آزمایش پروتکل های مورد نیاز

این برنامه مدیریت می کند:

  • تشخیص خودکار CRS از داده های آموزشی
  • با بهبود CRS شما، منطقه آموزشی شخصی شده به روز می شود
  • ردیابی بیدرنگ rTSS، CTL، ATL و TSB
  • نمودارهای پیشرفت تاریخی CRS

دانلود Run Analytics رایگان →

سرعت حیاتی دویدن در مقابل سایر معیارها

درک نحوه مقایسه CRS با سایر شاخص‌های عملکرد در حال اجرا به شما در انتخاب آن کمک می‌کند معیار مناسب برای اهداف آموزشی شما

متریکآنچه را اندازه گیری می کندروش تستمدت زمان پایداربهترین حالت استفاده
سرعت دویدن بحرانی (CRS)سرعت آستانه هوازی (4 میلی مول در لیتر لاکتات)1200 متر + 3600 متر تایم تریل30-60 دقیقهمناطق تمرین، محاسبه TSS، دویدن آستانه هوازی
VO₂maxحداکثر جذب اکسیژنتست آزمایشگاهی یا حداکثر تلاش 12 دقیقه6-8 دقیقهسطح تناسب اندام کلی، فواصل با شدت بالا
آستانه لاکتات (LT)نقطه تجمع لاکتات (2-4 میلی مول در لیتر)آزمایش لاکتات خون آزمایشگاهی30-60 دقیقهپیش بینی سرعت مسابقه،سرعت اجرا می شود
سرعت آستانه عملکردی (FTP)بهترین تلاش 60 دقیقه ای با سرعتآزمایش زمان 60 دقیقه یا تست 20 دقیقه60 دقیقهتمرینات استقامتی، کار با سرعت ماراتن
سرعت مسابقه 5Kتلاش مسابقه پایدارمسابقه یا زمان آزمایشی 5K15-25 دقیقهتمرین ویژه مسابقه، استراتژی قدم زدن

چرا CRS را انتخاب کنید؟

بر خلاف VO₂max (نیاز به آزمایش آزمایشگاهی) یا آستانه لاکتات (نیاز به نمونه خون)، دویدن حیاتی سرعت را می توان در هر مسیری فقط با کرونومتر اندازه گیری کرد. این بینش آموزشی مشابه را ارائه می دهد تست های آزمایشگاهی گران قیمت در حالی که برای آزمایش مجدد منظم هر 6 تا 8 هفته عملی هستند. درباره همه بیشتر بدانیداجرای روش های تست عملکردو چه زمانی از هر کدام استفاده کنید

پروتکل تست CRS

📋 پروتکل استاندارد

  1. گرم کردن

    15 تا 20 دقیقه دویدن آسان، تمرینات پویا و 4 تا 6 گام برای آماده شدن برای تمرین با شدت بالا تلاش

  2. 1200 متر تایم تریل

    حداکثر تلاش پایدار (3 دور در یک مسیر 400 متری). رکورد کل زمان هدف: سریعترین ممکن سرعت متوسط

  3. ریکاوری کامل

    15-30 دقیقهآهسته دویدن یا پیاده روی/استراحت. این اجازه می دهد برای پاکسازی لاکتات و بازیابی هوازی.

  4. 3600 متر تایم تریل

    حداکثر تلاش (9 دور در یک مسیر 400 متری). یکنواخت قدم زدن را حفظ کنید. این را می توان روی یک انجام داد در صورت نیاز روز جداگانه

⚠️ اشتباهات رایج

بازیابی ناکافی

مشکل:خستگی به طور مصنوعی زمان 3600 متر را کند می کند

نتیجه:محاسبه شده CRS می شودسریعتر از واقعیت، منجر به مناطق تمرین بیش از حد

راه حل:تا زمانی که HR به زیر 120 ضربه در دقیقه کاهش یابد یا تا زمانی که تنفس کامل شود استراحت کنید بهبود یافت

سرعت ضعیف در 1200 متر

مشکل:شروع خیلی سریع باعث کاهش شدید سرعت می شود

نتیجه:زمان 1200 متر منعکس کننده سرعت واقعی پایدار نیست

راه حل:تقسیم‌های یکنواخت یا تقسیم منفی را هدف بگیرید (نیمه دوم ≤ نیمه اول)

شرایط ناسازگار

مشکل:آزمایش بر روی زمین های مختلف یا در باد شدید.

راه حل:همیشه در یک مسیر صاف در شرایط آب و هوایی مشابه تست کنید دقت طولی

🔄 فرکانس آزمایش مجدد

هر بار CRS را مجدداً آزمایش کنید6-8 هفتهبه روز رسانی مناطق تمرین با بهبود تناسب اندام. مناطق شما باید با تطبیق با تمرینات به تدریج سریعتر شود.

فرمول محاسبه CRS

فرمول

CRS (m/s) = (D2 - D1) / (T2 - T1)

کجا:

  • D1 = فاصله کوتاهتر (مثلاً 1200 متر)
  • D2 = مسافت طولانی تر (به عنوان مثال، 3600 متر)
  • T1 = زمان برای D1 (بر حسب ثانیه)
  • T2 = زمان برای D2 (بر حسب ثانیه)

مفهوم فاصله-زمان ساده شده

CRS شیب فاصله رسم خط در مقابل زمان برای دو یا چند حداکثر تلاش است.

نمونه کار شده

نتایج آزمون:

  • زمان 3600 متر:14:24(864 ثانیه)
  • زمان 1200 متر:4:12(252 ثانیه)

مرحله 1: CRS را بر حسب متر بر ثانیه محاسبه کنید

CRS = (3600 - 1200) / (864 - 252)
CRS = 2400 / 612
CRS =3.92 متر بر ثانیه

مرحله 2: تبدیل به سرعت در هر 100 متر

سرعت = 100 / 3.92
سرعت = 25.5 ثانیه
سرعت =25.5 ثانیه در هر 100 متر(4:15/کیلومتر)

ماشین حساب رایگان بحرانی سرعت دویدن

با CRS ما، سرعت حیاتی دویدن و مناطق تمرین شخصی خود را فوراً محاسبه کنید ماشین حساب

قالب: دقیقه: ثانیه (به عنوان مثال، 14:24)
قالب: دقیقه: ثانیه (به عنوان مثال، 4:12)

💡 ردیابی خودکار:Run Analytics CRS شما را به طور خودکار از تمرین محاسبه می کند داده‌ها و آن‌ها را در طول زمان ردیابی می‌کند—بدون نیاز به آزمایش یا محاسبات دستی. این برنامه همچنین شما را به روز می کند مناطق تمرین با بهبود CRS شما.بیشتر بدانید →

جایگزین: تست های 3 دقیقه و 12 دقیقه

یک جایگزین پرکاربرد دویدن تا حد امکان در 3 دقیقه و 12 دقیقه است. تفاوت در فاصله تقسیم بر اختلاف زمان CRS شما را می دهد.

مناطق تمرین بر اساس سرعت دویدن بحرانی

توجه:در دویدن، سرعت به عنوان اندازه گیری می شودزمان در هر مسافت. بنابراین، الفدرصد بالاتر = سرعت کمتر، و الفدرصد کمتر = سرعت بیشتر. این برعکس ورزش های مبتنی بر قدرت مانند دوچرخه سواری است که در آن % بیشتر = تلاش سخت تر است. بیشتر بدانیدنحوه استفاده از این مناطق تمرینیبه طور موثر

منطقهنام% از سرعت CRSمثال برای CRS 1:40/100mRPEهدف فیزیولوژیکی
1بازیابی>120%> 30 ثانیه / 100 متر2-3/10ریکاوری فعال، نگهداری هوازی سبک
2پایه هوازی108-120٪27-30 ثانیه / 100 متر4-5/10ایجاد ظرفیت هوازی، اکسیداسیون چربی
3تمپو102-108٪25-27 ثانیه / 100 متر6-7/10تمرین سرعت ماراتن، استقامت عضلانی
4آستانه (CRS)97-102٪24-25 ثانیه / 100 متر7-8/10بهبود آستانه لاکتات
5VO₂max<97%<24 ثانیه در 100 متر9-10/10آموزش اینتروال، توسعه VO₂max

🎯 مزایای آموزش مبتنی بر منطقه

استفاده از مناطق مبتنی بر CRS، تمرین ذهنی "احساس" را به تمرینات عینی و قابل تکرار تبدیل می کند. هر کدام منطقه سازگاری های فیزیولوژیکی خاص را هدف قرار می دهد:

  • منطقه 2:ساخت موتور هوازی (60-70 درصد حجم هفتگی)
  • منطقه 3:افزایش راندمان سرعت مسابقه (15-20٪ حجم)
  • منطقه 4:فشار آستانه لاکتات بالاتر (10-15٪ حجم)
  • منطقه 5:توسعه سرعت و قدرت بالا (5-10٪ از حجم)

مقادیر بحرانی سرعت دویدن بر اساس سطح

🥇 دوندگان مسافت نخبه

5.0-5.5 متر بر ثانیه
18-20 ثانیه در هر 100 متر

3:00-3:20 دقیقه در کیلومتر سرعت. دوندگان ماراتن حرفه ای و دوندگان نخبه مسافت های میانی.

🏃 دوندگان رقابتی

4.0-5.0 متر بر ثانیه
20-25 ثانیه در هر 100 متر

سرعت 3:20-4:10 دقیقه در کیلومتر. دوندگان باشگاهی قوی، دوندگان ماراتن زیر 3:00، رده های سنی رقابتی.

👟 دوندگان تناسب اندام منظم

3.2-4.0 متر بر ثانیه
25-31 ثانیه در هر 100 متر

سرعت 4:10-5:10 دقیقه در کیلومتر. تمرین مداوم 3-5 روز در هفته. زمان های استاندارد گل ماراتن 5K.

🌱 در حال توسعه دوندگان

<3.2 متر بر ثانیه
> 31 ثانیه در هر 100 متر

سرعت بالای 5:10 دقیقه در کیلومتر. ساخت پایگاه هوازی و افزایش مسافت پیموده شده هفتگی با خیال راحت.

اعتبار سنجی علمی

Wakayoshi و همکاران (1992-1993) - تحقیقات بنیادی

مطالعات اولیه Kohji Wakayoshi در دانشگاه اوزاکا CRS را به عنوان یک جایگزین معتبر و عملی معرفی کرد. آزمایش لاکتات آزمایشگاهی:

  • همبستگی قوی با VO2 در آستانه بی هوازی(r > 0.90)
  • پیش بینی عالی 10K و عملکرد ماراتن
  • مطابق با حداکثر حالت پایدار لاکتات (MLSS)
  • مستقل از ظرفیت بی هوازی (W')

مقالات کلیدی:

  1. Wakayoshi K، و همکاران. (1992). «تعیین و اعتبار سرعت بحرانی به عنوان شاخصی از عملکرد دویدن در دونده رقابتی."مجله اروپایی فیزیولوژی کاربردی، 64 (2)، 153-157.
  2. Wakayoshi K، و همکاران. (1992). "یک روش ساده برای تعیین سرعت بحرانی به عنوان خستگی در حال اجرا آستانه در دویدن رقابتی."مجله بین المللی پزشکی ورزشی، 13 (5) ، 367-371.
  3. Wakayoshi K، و همکاران. (1993). "آیا سرعت بحرانی دویدن نشان دهنده شدت تمرین در ساعت است؟ حداکثر حالت پایدار لاکتات؟"مجله اروپایی فیزیولوژی کاربردی، 66 (1)، 90-95.

🔬 چرا سرعت دویدن بحرانی کار می کند

سرعت دویدن بحرانی نشان دهنده مرز بینورزش سنگین و شدید دامنه ها. در زیر CRS، تولید لاکتات و ترخیص کالا از گمرک متعادل باقی می‌ماند—شما می‌توانید برای آن اقدام کنید دوره های طولانی بالاتر از CRS، لاکتات به تدریج تا پایان 20-40 دقیقه انباشته می شود.

این باعث می شود CRS به شدت عالی برای:

چگونه سرعت دویدن حیاتی خود را آزمایش کنیم

مرحله 1: به درستی گرم کنید

15 تا 20 دقیقه دویدن آسان، کشش های پویا و 4 تا 6 گام را کامل کنید. این آماده می کند عضلات و سیستم قلبی عروقی خود را برای حداکثر تلاش.

مرحله 2: تایم تریل 1200 متر را انجام دهید

1200 متر (3 دور در مسیر 400 متری) با حداکثر تلاش پایدار بدوید. ثبت زمان خود را به دوم تمرکز کنید در حفظ یک شدت ثابت و بالا در سراسر TT.

مرحله 3: به طور کامل بازیابی کنید

15-30 دقیقه استراحت کنید. می توانید خیلی آهسته راه بروید یا دویدن. این ضروری است که به قلب خود اجازه دهید سرعت کاهش می یابد و پاهای شما قبل از تلاش بعدی به طور قابل توجهی بهبود می یابند.

مرحله 4: تایم تریل 3600 متر را انجام دهید

3600 متر (9 دور در مسیر 400 متری) با حداکثر تلاش بدوید. این جزء استقامت است از آزمون سریع ترین سرعتی را که می توانید برای کل مسافت نگه دارید حفظ کنید.

مرحله 5: CRS خود را محاسبه کنید

از فرمول خطی استفاده کنید: (D2 - D1) / (T2 - T1). به عنوان مثال: (3600 - 1200) / (864s - 252s) = 2400 / 612 = 3.92 متر بر ثانیه. تبدیل به سرعت: 100 / 3.92 = 25.5s/100m.

کاربردهای عملی سرعت بحرانی دویدن

1️⃣ معیارهای بار آموزشی را باز کنید

سرعت اجرای بحرانی مخرج در محاسبه ضریب شدت برای استrTSS (امتیاز استرس تمرین دویدن). بدون آن، شما نمی تواند استرس تمرینی را کمیت کند یا روند تناسب اندام/خستگی را دنبال کند.

2️⃣ مناطق آموزشی را شخصی کنید

نمودارهای سرعت عمومی فیزیولوژی فردی را در نظر نمی گیرند.مناطق آموزشی مبتنی بر CRSاطمینان حاصل کنید که هر دونده در شدت بهینه آنها برای دویدن در آستانه هوازی.

3️⃣ نظارت بر پیشرفت تناسب اندام

هر 6-8 هفته یکبار آزمایش مجدد انجام دهید. بهبود سرعت حیاتی دویدن (سرعت سریعتر) نشان دهنده موفقیت آمیز هوازی است سازگاری Stagnant CRS نشان می دهد که آموزش نیاز به تنظیم دارد.

4️⃣ پیش بینی عملکرد مسابقه

سرعت CRS به سرعت آستانه پایدار شما نزدیک می شود. از آن برای تعیین اهداف واقعی برای 5K، 10K و رویدادهای نیمه ماراتن

5️⃣ تمرینات آستانه طراحی

مجموعه‌های کلاسیک CRS: 10×400 @ سرعت CRS (استراحت 60 ثانیه)، 4×1200 @ 98٪ CRS (استراحت دهه 90). ایجاد ترخیص لاکتات ظرفیت

6️⃣ استراتژی Taper را بهینه کنید

CRS را قبل و بعد از مخروطی ردیابی کنید. یک مخروطی موفق باعث حفظ یا بهبود کمی CRS در حالی که کاهش خستگی (افزایش TSB).

سوالات متداول در مورد سرعت دویدن بحرانی

سرعت اجرای بحرانی (CRS) چیست؟

سرعت دویدن بحرانی حداکثر سرعت دویدنی است که می توانید تقریباً 30 تا 60 آن را حفظ کنید دقیقه بدون انباشته شدن خستگی این آستانه هوازی شما را نشان می دهد - نقطه ای که در آن تولید لاکتات برابر با کلیرانس لاکتات است (معمولاً 4 میلی مول در لیتر لاکتات خون). CRS است از دو آزمون زمانی حداکثر تلاش محاسبه شده و به عنوان پایه ای برای شخصی سازی عمل می کندمناطق تمرینیومحاسبات TSS.

چگونه CRS خود را محاسبه کنم؟

برای محاسبه سرعت حیاتی دویدن: (1) به درستی گرم کنید، (2) حداکثر تلاش را انجام دهید تایم تریل 1200 متر، (3) استراحت 15 تا 30 دقیقه، (4) حداکثر تلاش تایم تریل 3600 متر، (5) از فرمول استفاده کنید:CRS (m/s) = (D2 - D1) / (T2 - T1). نتیجه را تبدیل کنید به سرعت در هر 100 متر یا در هر کیلومتر. برای نتایج فوری از ماشین حساب CRS رایگان ما در بالا استفاده کنید.

چند بار باید CRS خود را آزمایش کنم؟

هر 6 تا 8 هفته یکبار سرعت حیاتی دویدن خود را مجدداً آزمایش کنید تا مناطق تمرینی خود را به روز کنید تناسب اندام بهبود می یابد. آزمایشات مکرر (هر 4 هفته) ممکن است در طول دوره فشرده مناسب باشد بلوک های تمرینی، در حالی که آزمایش های کمتر (10-12 هفته) برای مراحل نگهداری کار می کند. سرعت آستانه دویدن شما باید به تدریج با تمرین مداوم بهبود یابد، نشان دهنده سازگاری های هوازی مثبت است.

آیا CRS همان آستانه لاکتات است یا FTP؟

CRS بسیار شبیه است اما یکسان نیست. سرعت دویدن بحرانی با ثانیه شما مطابقت دارد آستانه لاکتات (LT2، حدود 4 میلی مول در لیتر)، که کمی بالاتر از لاکتات اول است. آستانه (LT1، 2 mmol/L). با سرعت آستانه عملکردی (FTP) قابل مقایسه است، اما FTP بر اساس تلاش 60 دقیقه ای در حالی که CRS از آزمایش های زمانی کوتاه تر محاسبه می شود. به طور معمول CRS سرعتی را نشان می دهد که برای 30-40 دقیقه پایدار است و برای سرعت مسابقه 5K ایده آل است آماده سازی و آموزش آستانه

یک CRS خوب برای مبتدیان چیست؟

برای دوندگان در حال توسعه، یک CRS معمولی بالاتر از 31 ثانیه در هر 100 متر (> 5:10 دقیقه در کیلومتر) است. دوندگان تناسب اندام معمولاً به 25 تا 31 ثانیه در هر 100 متر (4:10-5:10 دقیقه در کیلومتر) دست می یابند. خودتان را با نخبگان مقایسه نکنید ورزشکاران- روی بهبود CRS خود از طریق تمرین ساختاریافته تمرکز کنید. هر CRS معتبر است نقطه شروع برای بهینه سازی سرعت

آیا می توانم از CRS برای تمرینات ماراتن استفاده کنم؟

بله، اما با تغییراتی. CRS سرعتی را نشان می دهد که می توانید برای 30-40 دقیقه نگه دارید، یعنی خیلی شدید برای ماراتن کامل. با این حال، مناطق تمرین مبتنی بر CRS برای ماراتن عالی هستند آماده سازی: منطقه 2 پایه هوازی شما را می سازد، منطقه 3 استقامت ویژه مسابقه را توسعه می دهد، و منطقه 4 (در CRS) آستانه لاکتات شما را بهبود می بخشد. سرعت ماراتن معمولاً کاهش می یابد 105-110٪ از سرعت CRS شما (کمتر از آستانه). از CRS برای ساختار آموزش خود استفاده کنید، نه به عنوان سرعت مسابقه شما.

چرا بازیابی بین آزمایش های زمانی بسیار مهم است؟

اگر بین دو تایم آزمایش به اندازه کافی ریکاوری نکنید، خستگی به طور مصنوعی کند می شود برای بار دوم، سرعت بحرانی محاسبه شده را سریعتر از واقعیت نشان می دهد. این منجر به مناطق تمرینی بیش از حد تهاجمی می شود. حداقل 15-30 دقیقه استراحت کنید یا انجام آزمایشات را در روزهای مختلف در همان هفته در نظر بگیرید.

آیا می توانم به جای آزمایش، CRS را از زمان مسابقه تخمین بزنم؟

در حالی که می توانید CRS را از عملکرد مسابقه تقریبی کنید، آزمایش مستقیم دقیق تر است. اگر شما باید تخمین بزند: بهترین زمان 10 هزاری اخیر خود را بگیرید و از آن سرعت در هر 100 متر منهای 1 ثانیه استفاده کنید، یا از 103 تا 105 درصد از سرعت نیمه ماراتن خود استفاده کنید. با این حال، تست 1200 متر + 3600 متر این امکان را فراهم می کند داده های دقیق مورد نیاز برای آموزش موثر

دانش CRS خود را به کار ببرید

اکنون که سرعت حیاتی دویدن را درک کرده اید، گام های بعدی را برای بهینه سازی تمرین خود بردارید:

Expertly Reviewed by

This content has been written and reviewed by a sports data metrics expert to ensure technical accuracy and adherence to the latest sports science methodologies.

سرعت بحرانی دویدن (CRS) | Run Analytics - Running Analytics

پایه و اساس تمرین دویدن مبتنی بر داده. سرعت بحرانی دویدن (CRS) | Run Analytics - Running Analytics App |

  • 2026-03-24
  • سرعت بحرانی دویدن · ماشین‌حساب CRS · متریک‌های عملکرد دویدن · critical running speed · تست CRS
  • کتاب‌شناسی